Gerald

De hitte van de laatste weken leidt tot vreemde taferelen in mijn hoofd. ‘Donder en bliksem!’ zou een voorvader van Jan van Riemen gevloekt en gewenst hebben, terwijl hij op zijn galopperende paard vanuit de dorpskern door de beukendreef over de ophaalbrug van zijn versterkte burcht denderde. De uitgedroogde ringgracht bood geen enkele bescherming meer. Later, in de 15de eeuw, gaf Jan van Riemen zijn naam aan het Hof.

foto van Heist op den Berg vroeger en nu.
Foto Hof van Riemen (Heist-op-den-Berg), vroeger en nu
Het Hof van Riemen evolueerde van een omwalde versterking in de Middeleeuwen naar een nieuwe stenen residentie. Jan Van Riemen, leenman van Lodewijk van Male, graaf van Vlaanderen, was de eerste gekende eigenaar (1376).

Daar, in datzelfde Hof van Riemen, zag ik gisteren een blauwe reiger. Dat is op het eerste gezicht niet zo vreemd, aangezien ik daar geregeld twee blauwe reigers observeer. Een wandelende vogelaar verzekerde me dat die twee daar reeds een tiental jaren vaste klant zijn. In al zijn enthousiasme vergaf ik hem zijn hyperbool. Een blauwe reiger wordt gemiddeld vijf jaar oud. Niettemin zie ik die reigers daar al voor het derde jaar op rij. Ik geef het toe. Het zouden er ook elk jaar andere kunnen zijn.

Blauwe reiger, Ardea cinerea, Heist-op-den-Berg, Hof Van Riemen, 19/08/2020, 20.31 u

De blauwe reiger op zich verraste mij dus niet, wel de plek. Roerloos stond hij daar, te midden de ringgracht in het lage water. Ik zag hoe hij zich heel langzaam door het water bewoog om dan plots, als een speer, met zijn vlijmscherpe snavel een vis uit het water te grissen. Geduld is een grote deugd. Voor vogels geldt hetzelfde. Ik bleef nog een hele tijd hangen rond het Hof en zag hoe de reiger opvloog, landde, weer opsteeg en een plek zocht tussen de toppen van de bomen. Ik verloor hem uit het oog door het geroep van een waterhoen. Toen ik me omdraaide stond hij daar, vlakbij, met zijn poten onder water. Dit keer zag ik geen reiger, maar Johannes de Doper. Ik zei het je al, de hitte leidt tot vreemde taferelen.

De geboorte van Johannes de Doper | De kwintencirkel
De geboorte van Johannes de Doper door Jan Joest van Kalkar (1450-1519)

Wat het kijken naar vogels betreft, is mijn geduld eindeloos. Zo wacht ik al twee jaar op de verschijning van een raaf. Elke grote zwarte vogel is een potentiële raaf tot het tegendeel bewezen is. Tot nog toe betrof het telkens een ietwat groot uitgevallen zwarte kraai. Samen met de raaf behoren de kraaiachtigen tot de slimste vogels van het dierenrijk. Maar de raaf blijft een vogel buiten categorie.

Ondanks het uitstoten van een duister, grof geluid, is de raaf lid van de familie van  de zangvogels. Hij kan geluiden uit zijn omgeving gladjes imiteren en maakt gebruik van ‘gereedschap’ (stok of steen) om zich van voedsel te bedienen. Hij is in staat om stukken vlees te verbergen en vindt het later moeiteloos terug. Hij is zo goed in het onthouden van plaatsen en gezichten dat je een door jouw toedoen uit het lood geslagen raaf liever geen tweede keer ontmoet. Raven zoeken een partner voor het leven. Bij wijze van troost reinigen ze elkaars veren. Ze wijzen dingen aan met hun snavel zoals mensen dat doen met hun vinger. Ze sluiten allianties met andere raven en halen er tussen een grote groep raven hun vrienden en rivalen uit.

Geen wonder dat Odin koos voor twee raven op zijn schouder. In de Noordse mythologie vliegen Huginn en Muninn (Geheugen en Gedachte) vanuit Asgaard de wijde wereld in. Ze doorkruisen iedere dag de negen werelden. Tegen de avond keren ze terug, zetten zich op de schouders van de Noordse Oppergod en fluisteren hem alles wat ze zagen in zijn oren. Geri en Freki, twee wolven, liggen aan zijn voeten.

Op 18 augustus zag Bart Cabanier, volbloed Turnhouts vogelaar, een raaf in het Vennengebied. Hier is sprake van een klein mirakel. Voor 1842 was de raaf een vrij algemene broedvogel in België. Een intensieve vervolging leidde tot het uitsterven van de soort in onze gebieden. De laatste broedgevallen voor Vlaanderen dateren van 1862. Pas in 2018 broedde voor het eerst weer een koppel raven in Vlaanderen, in het Meerdaalwoud. Sindsdien neemt het aantal raven weer toe. In het beste geval wordt de raaf opnieuw een algemene broedvogel als pakweg de merel of het roodborstje.

Raaf, Corvus Corax, Turnhouts Vennengebied, 18/08/2020, 10.22 u
Foto Bart Cabanier

De terugkeer van de wolf is een opsteker voor de raaf. Het pact van de raaf met de wolf is legendarisch. Wanneer de raaf een onaangeroerd karkas ontdekt, schakelt hij een wolf in om aan het lekkere vlees te geraken. Met rare vliegbewegingen lokt hij de wolf naar het karkas. Die scheurt het aan stukken, vreet zich vol en verdwijnt. De raaf peuzelt de resten op.

De eerste Limburgse wolven kregen allen een naam: Naya, Roger, August, Noëlla en Billy. De vier nakomelingen zitten opgescheept met de niet zo bijster mooie naam ‘Bosland-Daltons’. Volgend nageslacht zal naar alle waarschijnlijkheid anoniem door het land zwerven.

Zelf hoop ik ooit mijn eerste raaf te zien. Overdag vliegt hij aan de zijde van Huginn en Muninn doorheen de negen werelden. ’s Avonds rust hij op de schouder van Odin. Hij fluistert sappige verhalen in diens oor en vertelt over het wel en wee in de wereld. Zijn mythologische naam luidt ‘Talmodighet’ (Geduld), naar mijn jarenlange geduld en het het wachten op een raaf. Voor het gemak en ‘voor de vrienden’ spreek ik hem aan met ‘Gerald’, naar de legendarische vogelkenner in Vlaanderen.

Schets van de Oppergod Odin met de raven Huginn en Munnin en de wolven Geri en Freki, Mary H. Foster, Asgard Stories (1901)

Bekijk hier de video-opname van de raaf die Bart op 18 augustus spotte in het Turnhouts Vennengebied!

Gerald Driessens kijkt sinds zijn elfde naar vogels en heeft zich gespecialiseerd in herkenning, leeftijd- en geslachtsbepaling. Door het maken van veldschetsen bestudeert hij gedragingen en individuele variaties binnen soorten. ‘Gerald’ is een samengestelde Germaanse naam bestaand uit: Ger- (ijzeren speer) en -Alt, voluit: walt (heersen). De betekenis van ‘Gerald’ is dan ook ‘heerser met de ijzeren speer‘.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.